Wczoraj podjąłem interwencję w sprawie kopalni węgla brunatnego. Jest to ogromny problem dla gmin, którym iluzoryczna perspektywa utrudnia życie i rozwój.Swoją interwencję i zapytania skierowałem do Minister Klimatu i środowiska Pauliny Hennig-Kloski.
W imieniu mieszkańców Województwa Lubuskiego, zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie informacji w sprawie utrzymywania statusu strategicznego złóż węgla brunatnego na terenie Województwa Lubuskiego oraz skutków tej decyzji dla rozwoju społeczno-gospodarczego gmin regionu.
Zrzeszenie Gmin Województwa Lubuskiego, reprezentujące interesy samorządów oraz społeczności lokalnych całego regionu, wyraża jednoznacznie negatywne stanowisko wobec utrzymywania anachronicznych barier prawnych, które w sposób udokumentowany blokują rozwój gmin województwa lubuskiego. Konflikt pomiędzy regionalną wizją rozwoju opartą na zrównoważonej gospodarce, ochronie środowiska i turystyce a centralnym nakazem ochrony złóż węgla brunatnego stał się faktem i wymaga pilnego rozwiązania z uwzględnieniem interesu mieszkańców.
Problem ma charakter strukturalny i dotyczy znacznych obszarów Ziemi Lubuskiej, w szczególności gmin takich jak Torzym, Rzepin, Gubin, Brody czy Cybinka. Na ich terenie występują udokumentowane złoża węgla brunatnego, w tym złoża „Torzym” oraz „Rzepin”, sklasyfikowane w kategorii C2, a więc na etapie wstępnego rozpoznania, obarczonym wysokim stopniem niepewności co do opłacalności wydobycia. Pomimo tego złoża te objęte są rygorami wynikającymi z Prawa geologicznego i górniczego, w tym statusem strategicznym, co w praktyce prowadzi do paraliżu planistycznego.
Rygorystyczna interpretacja art. 16a ust. 1 Prawa geologicznego i górniczego przez organy centralne skutkuje masowymi odmowami uzgadniania decyzji o warunkach zabudowy, również dla budownictwa mieszkaniowego i rekreacyjnego. Przykładem są postanowienia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 8 września 2025 r., odmawiające uzgodnienia decyzji WZ na terenie Gminy Torzym, co wprost przekreśla plany życiowe i inwestycyjne mieszkańców. Jednocześnie istnieją precedensowe rozstrzygnięcia tego samego resortu oraz utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych, które potwierdzają, że obowiązek „uwzględnienia” złoża w dokumentach planistycznych nie jest równoznaczny z bezwzględnym obowiązkiem jego ochrony pod przyszłe wydobycie.
Utrzymywanie statusu strategicznego dla złóż węgla brunatnego w Województwie Lubuskim pozostaje w sprzeczności z:
– Polityką Energetyczną Polski do 2040 r., zakładającą wygaszanie energetyki węglowej,
– krajowymi i unijnymi zobowiązaniami klimatycznymi,
– regionalnymi dokumentami strategicznymi, w tym Strategią Rozwoju Województwa Lubuskiego, stawiającą na ochronę środowiska, turystykę i zieloną gospodarkę,
– regulacjami Unii Europejskiej, w szczególności Critical Raw Materials Act, w którym węgiel brunatny nie został uznany za surowiec krytyczny.
Dodatkowo, potencjalna eksploatacja złóż węgla brunatnego metodą odkrywkową wiązałaby się z nieodwracalnym zniszczeniem zasobów wodnych regionu, powstaniem lejów depresji oraz degradacją Pojezierza Lubuskiego, co stanowiłoby zagrożenie dla bezpieczeństwa wodnego mieszkańców, rolnictwa i turystyki. Interes publiczny w zakresie ochrony środowiska i zasobów wodnych zdecydowanie przewyższa hipotetyczne i ekonomicznie wątpliwe korzyści wydobywcze.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Na jakiej podstawie ekonomicznej, klimatycznej i energetycznej utrzymywany jest status strategiczny złóż węgla brunatnego kategorii C2 na terenie Województwa Lubuskiego, w tym złóż „Torzym” i „Rzepin”?
2. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje przeprowadzenie pilnej, transparentnej weryfikacji ekonomiczno-klimatycznej tych złóż we współpracy z Głównym Geologiem Kraju?
3. Czy rozważane jest zniesienie statusu strategicznego dla złóż węgla brunatnego o wstępnym stopniu rozpoznania, których eksploatacja jest nieopłacalna i sprzeczna z dokumentami strategicznymi państwa oraz regionu?
4. W jaki sposób resort zamierza pogodzić obowiązki wynikające z Prawa geologicznego i górniczego z konstytucyjną zasadą samodzielności samorządu terytorialnego w zakresie planowania przestrzennego?
5. Czy Ministerstwo przewiduje inicjatywę legislacyjną zmierzającą do zmiany przepisów Prawa geologicznego i górniczego w zakresie złóż o znaczeniu lokalnym i bez realnych perspektyw wydobywczych?
Mając na uwadze interes mieszkańców Województwa Lubuskiego, potrzebę zapewnienia stabilności prawnej samorządom oraz konieczność realizacji zrównoważonej polityki rozwoju, uprzejmie proszę o pilne i wyczerpujące odniesienie się do powyższych kwestii.
PS Zdjęcia z poprzednich spotkań z mieszkańcami i władzami gminy Torzym.
